Κείμενο για την τέχνη&την πολιτική

[When you hear the word culture,

yοu take out your checkbook]

(συνοπτικό κείμενο για τη σχέση της τέχνης και της πολιτικής)

«…Κι η τέχνη πρέπει, σ’ αυτούς τους καιρούς των αποφάσεων ν’ αποφασίσει. Μπορεί να κάνει τον εαυτό της όργανο µιας µικρής µερίδας ορισµένων που παίζουν τις θεότητες της µοίρας για τους πολλούς και που απαιτούν µια πίστη που πρέπει πρώτ’ απ’ όλα να είναι τυφλή, και µπορεί να σταθεί στο πλευρό των πολλών και να βάλει τη µοίρα τους στα δικά τους χέρια…» Bertolt Brecht

Ο όρος ‘τέχνη’ σήμερα δεν μπορεί να έχει άλλο περιεχόμενο από αυτό που της δίνει εδώ και 200 περίπου χρόνια ο αστικός πολιτισμός: αυτό της αστικής τέχνης. Η αστική τέχνη, αχρωμάτιστη και προταγματικά αταξική, έχει αφομοιώσει τις αξίες του καπιταλισμού και τις έχει ενσωματώσει σε κάθε πτυχή του «καλλιτεχνικού έργου». Σε αντίθεση με την «περηφάνεια» της στρατευμένης τέχνης σοβιετικού τύπου, η δυτικού τύπου τέχνη χαρακτηρίζεται από την «προκατάληψη» προς κάθε υπαινιγμό πολιτικής τοποθέτησης. Ο όρος «στρατευμένη τέχνη» δε θα λέγαμε ότι περιγράφει αυτού του είδους την τέχνη, παρόλα αυτά την χαρακτηρίζει, καθώς αυτή μετουσιώνει τα ιδανικά της καπιταλιστικής ιδεολογίας, όπως κάθε στρατευμένη τέχνη, αλλά εδώ συμβαίνει με έναν μάλλον πιο δυσδιάκριτο τρόπο. Η επαγγελματική προσέγγιση στον «ρόλο» του καλλιτέχνη, η αγοραπωλησία έργων τέχνης, η καλλιτεχνική ελίτ και το φιλοθεάμων κοινό με τις καλλιεργημένες ικανότητες και γνώσεις, αποτελούν απλά ένα δείγμα από τις εξουσιαστικές αντιλήψεις και εμπορευματικές λογικές που χαρακτηρίζουν το υπάρχον σύστημα και που καμία «επαναστατική» τάχα καλλιτεχνική προσέγγιση δεν έχει καταφέρει να ξεπεράσει.

Η φιγούρα του καλλιτέχνη ως μεσσία, που θα απελευθερώσει την ανθρωπότητα από το σκοτάδι της άγνοιάς του, μοιάζει πέρα για πέρα σουρρεαλιστική! Ο καλλιτέχνης εξυπηρετεί είτε την ισχύ του συστήματος, είτε το ναρκισσιστικό του κυνισμό, είτε την κομματική ‘ανιδιοτέλεια’, είτε την ανθρωπιστική ‘αντίσταση του κόσμου της διανόησης’, με μια επαναστατικότητα μακριά και ανεξάρτητα από κοινωνικές σχέσεις και με την προυπόθεση της εξουσιαστικής αποδοχής και κάλυψης.

Η τέχνη είτε θα συναντά το φυσικό της χώρο, την καθημερινότητα κάθε ανθρώπου πέρα από διαχωρισμούς και ανταλλαγές, είτε θα συνδιαλέγεται με το δεσποτισμό της Εξουσίας: αντίτιμα κάθε είδους από την πολιτική και κοινωνική χειραγώγηση, προνόμια και απολαβές από τον εμπορευματικό κόσμο, κομματικές τιμές για διατεταγμένη καλλιτεχνική υπηρεσία, προσωπικός κατακερματισμός, κοινωνικοί διαχωρισμοί και αποκλεισμοί. Στο πλαίσιο αυτό, ο μύθος της μαζικής απεύθυνσης του έργου του καλλιτέχνη καταρρέει: ο ισχυρισμός «όποιοι θέλουν να με ακούσουν, με ακούνε» στην πραγματικότητα σημαίνει «όσοι έχουν να πληρώσουν, με ακούνε».

Από τη στιγμή που το έργο τέχνης απέκτησε οντότητα εμπορεύματος, δεν θα μπορούσε παρά να συνδεθεί με την έννοια της κατανάλωσης. Ως τέτοιο, το έργο χάνει τη βιωματική του υπόσταση, μιας και αφενός δεν υπάρχει κανενός είδους ουσιαστική αλληλεπίδραση μεταξύ δημιουργού και αποδέκτη, αφετέρου με τη μαζικότητα που συνοδεύει, όπως όλα, και αυτό το προϊόν, η τέχνη ως θέαμα έρχεται να υποκαταστήσει το βίωμα. Το θέαμα, αποφορτίζοντας συναισθηματικά τους αποδέκτες του, καλλιεργεί την παθητικότητα και καθιστά θεατές αυτούς που θα έπρεπε να είναι συμμέτοχοι. Με αυτό τον τρόπο, ακόμα και η επανάσταση μπορεί να καταναλωθεί θεαματικά και ακίνδυνα (για την εξουσία) από αυτούς χωρίς καμία πρακτική συνέπεια. Η μετατόπιση της ανθρώπινης ουσίας από το Είναι στο Φαίνεσθαι έρχεται να εκπληρώσει το ρόλο του ρυθμιστή των ανθρώπινων σχέσεων μέσω της προκάτ εικόνας.

Ο κυρίαρχος πολιτισμός κατορθώνει να κρατάει σε ομηρία τη δημιουργικότητα, είτε αυτή εμπνέεται από τις δομές του είτε τις αγνοεί. Ωστόσο, με μία απελευθερωτική προσέγγιση, η τέχνη δεν μπορεί παρά να συνθέτει μία ακόμη έκφανση και δραστηριότητα της καθημερινής ζωής, με τα βιώματα και τις προσδοκίες που τη χαρακτηρίζουν, την πραγματικότητα και το φαντασιακό της περιεχόμενο. Αντιλαμβανόμαστε την τέχνη ως τη διαδικασία με την οποία ένας άνθρωπος παράγει κάτι, προσπαθώντας να διατυπώσει τις σκέψεις ή τις συναισθήσεις του.

Με τους όρους όμως μιας απελευθερωμένης τέχνης, καταλύεται κάθε είδους αυθεντία και απόσταση μεταξύ του δημιουργού και της κοινωνίας. Έτσι, η δημιουργική διαδικασία απεγκλωβίζεται από την άμεση εξάρτηση με τον ρόλο του καλλιτέχνη και στο πλαίσιο της αυτοανάπτυξης της προσωπικότητας, όλοι γίνονται εν δυνάμει δημιουργοί. Μακριά από την καλλιτεχνική επαγγελματική ελίτ, το συνακόλουθο οικονομικό αλισβερίσι, μεσάζοντες και μαικήνες, η τέχνη οφείλει να αποτελεί μία αντι-εμπορευματική ανατρεπτική κίνηση που θα στρέφεται ενάντια όχι μόνο στις συνθήκες αναπαραγωγής των εμπορευματικών σχέσεων αλλά και στην ίδια τη λογική που γεννά το εμπόρευμα. Φυσικό επακόλουθο είναι η ανατροπή κάθε αποκλεισμού που προκύπτει από κάθε ανταλλαγή με βάση οποιοδήποτε αντίτιμο. Ωστόσο, δεν αγνοείται το γεγονός των επιταγών της υπάρχουσας κοινωνίας, που επιβάλλουν την επιβίωση του ατόμου αποκλειστικά μέσω οικονομικών συναλλαγών και καθιστούν δύσκολη την επιλογή για μια εναλλακτικού τύπου έκφραση. Όμως θα πρέπει να οριοθετηθεί η ενδοτικότητα στον εκβιασμό της μισθωτής σκλαβιάς.

Δεν θα έπρεπε να παραλείψουμε να αναφερθούμε στο πλαίσιο παρουσίασης ενός έργου, που, αν και η πρόθεση, ο λόγος και ο τρόπος έχουν μεγάλη σημασία, οι πρακτικές που το περιβάλλουν προωθούν με έναν πιο έμμεσο τρόπο μια συνολικότερη αντίληψη και κουλτούρα. Βέβαια, όπως η τέχνη δεν μπορεί να είναι τίποτα από μόνη της, έτσι δεν μπορεί να είναι τίποτα από μόνος του ένας τόπος, χρόνος ή μια δήλωση παρουσίας. Στόχος σε κάθε περίπτωση είναι η επίτευξη μιας πιο ενεργητικής και άμεσης επικοινωνίας, η αναζήτηση της γενίκευσης της ελευθερίας και της συμμετοχής έξω από λογικές συμβιβασμού, αντίδρασης ή συναίνεσης και η προώθηση της ανατροπής και της ρήξης με κάθε είδους μεσολάβηση (εμπορεύματα-φετίχ, σπόνσορες, κόμματα, ιεραρχίες, θεαματικούς όρους).

perfect stain

(water repellent, polishes and preserves

all smooth leathers, restores color)

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: